Hakan KAPLAN Kılavuz seyri, sahile ve sahil yardımcılarına yakın seyrederken dünya üzerindeki yeri kesin olarak belli olan ve haritalarda gösterilen sahil maddelerinden, seyir yardımcılarından ve iskandillerden yararlanılarak mevkiin hassas olarak hesaplanmasını sağlayan bir seyir türüdür.
Kılavuz seyri uygulayabilmek için ; yerküresi üzerindeki yeri kesin olarak bilinen maddelere, bu maddeleri gösteren haritalara ve seçilmiş bilinen maddelerden yön ve mesafe bilgisi sağlayacak seyir aletlerine ihtiyaç vardır.
Mevkinin doğruluğunun bağlı olduğu faktörler ;
-Kullanılan seyir yardımcılarının seçimi ve tanınması.
-Yön gösteren ve mesafe ölçen seyir aletlerinin doğruluğu.
-Personel eğitimi
Kılavuz seyrinin önemi, tanımında da belirtildiği gibi, seyir tehlikelerinin bulunduğu, seyri tahditleyici, sahile yakın sularda yapılmasından kaynaklanır. bu nedenle kılavuz seyri metodları ile saptanan mevkii hassas olmalıdır. normal olarak kabul edilebilecek hata miktarı + 50 yardadır ancak mayın dökme/tarama, çıkarma ,taranmış kanalda seyir gibi askeri harekatlarda hata miktarının + 10 yardaya kadar inmesi gerekir.
Tanımlar
Mevkii Hattı
Dünya üzerindeki belli bir mevkiden ve geminin bulunduğu yerden geçen kerte hattının yönüdür. Mevki hattı belli bir sahil maddesinden kerteriz alınarak elde edilir. Bir mevki hattı elde eden gemi, mevki hattını elde ettiği anda o mevki hattının üzerindeki bir mevkidedir. Mevki hattının üzerinde dörtlü rakam grubu ile zaman değeri ve altında üçlü rakam grubuyla yönü yazılır.
Mevkii Dairesi
Dünya üzerindeki belli bir mevkiden eşit uzaklıktaki noktaların geometrik yeridir. Bir mevki dairesi elde edildiğinde, gemi bu çemberin üzerindeki bir noktadadır. Mevki dairesinin içinde dörtlü rakam grubuyla zaman dışına ise mil cinsinden ölçülen mesafe yazılır.
Transit Mevkii
Dünya üzerindeki belli iki mevkiden geçen ve yönü sabit olan kerte hattına transit mevki hattı denir. Transit mevki hattı kısaca transit kelimesi ile de ifade edilebilir. Bir gemi iki ayrı maddeyi aynı hizada gördüğü anda bu iki maddeden geçen transit hattının üzerindeki bir mevkidedir. Transit mevki hattının üzerine zaman yazılır.
Kılavuz Seyrinde Mevki Koyma Yöntemleri
İki çapraz kerterizle :
Farklı iki seyir yardımcısından veya sahil maddesinden elde edilen iki mevki hattının kesiştiği nokta o kerterizleri elde eden geminin o andaki fix mevkiidir. Bu yöntemle konulan mevkinin kabul edilebilir bir doğrulukta olması için kerterizler arasındaki açı 30 dereceden küçük, 150 dereceden büyük olmamalıdır. Kerterizlerin kesiştiği anda aralarındaki açı 90 derece iken en ideal sonuç alınacaktır.
Üç çapraz kerterizle :
Farklı üç seyir yardımcısı/ sahil maddesinden elde edilen üç kerterizin kesiştiği yer fix mevkii verir. Alınan kerterizle-rin kesişimi bir üçgen oluşturu-yorsa , bu üçgenin geometrik merkezi (açı ve ortaylarının kesişimi) fix mevki olur. Bu üçgene şapo üçgeni denir. Normal olarak bu üçgenin oluşturulma-sı arzu edilmez. Oluşturuluyor- sada mümkün olduğunca küçük olması istenir. Üç kerterizle fix koyarken mevkinin kabul edile-bilir doğrulukta olması için kerterizler arasındaki açılar 60-120 derece arasında olmalıdır.
İki transitle fix : Çapraz iki kerteriz ile fix bulma yöntemiyle mevkii elde edilir. .
Bir transit ve bir kerteriz ile fix : Bir kerteriz hattı ve bir transit hattının kesiştiği nokta mevkiyi verir.
Farklı iki maddeden bir kerteriz ve bir mesafe ile fix : Farklı iki seyir yardımcısı/ sahil maddesinin birinden kerteriz diğerinden mesafe bilgisi elde edilmesinde uygulanır. Mevki hattı ve mevki dairesinin kesim noktası fix mevkiyi verir.
Aynı maddeden bir kerteriz ve bir mesafe ile fix : Aynı seyir yardımcısından alınan bir kerteriz hattı ve bir mevkii dairesinin kesişimi ile fix mevkii elde edilir.
Farklı maddelerden iki/üç mesafe ile fix : Farklı iki/üç maddeden elde edilen mevki dairelerinin kesişimi fix mevkiyi verir.
Yatay sextant açısı ve bir kerterizle fix : Özellikle küçük bir ada geçilirken tercih edilen yöntemdir. Adanın iki ucu arasındaki açı sextantla ölçülür ve aynı anda adanın bir ucundan kerteriz alınır. Daha sonra adanın iki ucu arasındaki mesafe haritadan pergelle ölçülür. Bir adadan (ölçülen kerterizdeki) mesafe :
57.3 X HARİTADAN ÖLÇÜLEN GENİŞLİK (MİL)
MESAFE(MİL) = ———————————————————– FORMÜLÜ İLE BULUNUR.
DERECE AÇISINDAN YATAY SEXTANT AÇISI 
Düşey sextant açısı ve bir kerterizde fix : Sextant ile denizden, yüksekliği bilinen bir maddenin yüksekliği ölçülür ve aynı anda pusulayla kerteriz alınır. Mesafe :
maddenin yüksekliği (feet) x 0. 565
mesafe (mil) = ———————————– formülü ile bulunur.
Dakika cinsinden düşey sextant açısı
Sextant ve station pointer yardımıyla fix :
Seçilen üç sahil maddesi arasındaki iki açı sextantla ölçülerek statıon poıntere tatbik edilir. Statıon poınter sabit bacağı ortadaki maddeye diğer bacaklar seçilen diğer iki maddeye gelinceye kadar harita üzerinde gezdirilerek fix mevki işaretlenir. Gemi sürati çok düşük/sıfır olmalıdır.
- Seçilen maddelerin mümkün olduğunca aynı hat üzerinde olmaları ve bulunulan mevkii ile aynı çember üzerinde olmamaları gereklidir.
- Bu yöntemde pusula gerekli değildir ve pusula hatasının tesbitinde kullanılır. Sextant seyyar bir alet olduğu için geminin her yerinden kullanılabilir.
- Bu yöntem bilinen en sıhhatli fix bulma yöntemidir. Ancak üç ayrı sahil maddesine ihtiyaç göstermesi,zaman alması,gemi süratini kısıtlaması gibi dezavantajları da vardır.
Fixsiz emniyetli seyir yöntemleri
Kurtarma hatları ile seyir :
Rota yakınındaki bir tehlike sahasından neta seyredebilmek amacıyla yakınındaki seyir yardımcısından alınan tehlike kerterizi yardımıyla icra edilir. Örnekte fener 035 ten küçük kerteriz edilmeyecek şekilde rota belirlenmelidir.
Rehber hatları yardımıyla seyir : Seyir tehlikeleri arasından geçerek seyir yapılması gerektiğinde, seyir yardımcılarını transitte bırakacak şekilde yapılan seyirdir.
Tehlike açıları yardımıyla seyir :
Birbiri arasında yeteri kadar mesafe bulunan iki sahil maddesi veya yüksekliği bilinen bir sahil maddesi yardımıyla tehlike açısı bulunarak yapılan seyirdir. Açılar sextant ile ölçülür ve tehlike açısından büyük açı görmeyecek şekilde seyir yapılır.
Kaydırılmış Mevkii Yöntemleri
Aynı anda yeterli seyir yardımcısı olmadığı durumlarda gidilen mesafe kadar kerteriz, mevkii dairesi veya transit hat kaydırılarak ikili kombinasyon kurmak suretiyle elde edilen mevkiye kaydırılmış mevkii ya da runnıng fix denir. Runnıng fix dir mevkiden daha doğru ancak fıx mevkiden daha hatalı olur.
Çizimle runnıng fıx in bulunması : İlk kerteriz, mesafe veya hat harita üzerinde kaydırılarak başka bir yardımcıdan alınan veya aynı yardımcıdan kerteriz ile çakıştırılıp mevkii konur.
